Gids · Nalatenschap
Een erfenis afwikkelen: stappen, termijnen en de rol van de executeur
Na een overlijden moet de erfenis worden afgehandeld. Wie doet wat, welke keuzes heeft u als erfgenaam, en waar moet u op letten voordat u iets doet?
De erfgenaam en de executeur
Een erfgenaam is iemand die erft, volgens de wet of volgens het testament. Een executeur is iemand die in het testament is aangewezen om de nalatenschap af te handelen. Dat kan een erfgenaam zijn, maar ook een ander, bijvoorbeeld een vriend of een professional.
Een executeur zorgt voor het afhandelen van de erfenis, niet voor de verdeling van de bezittingen. Het verdelen van geld, huis en waardevolle spullen is aan de erfgenamen zelf.
Wat doet een executeur?
- Bewaart alle rekeningen en administratie.
- Maakt een overzicht van wat de overledene bezat en schuldig was.
- Betaalt de schulden en, als dat zo is afgesproken, de uitvaartkosten.
- Overlegt met de erfgenamen, bijvoorbeeld over beleggingen.
- Doet namens de erfgenamen aangifte erfbelasting.
- Zorgt dat legaten worden uitgekeerd, en voert bijzondere wensen uit het testament uit.
- Houdt de erfgenamen op de hoogte en maakt een controleerbare eindafrekening.
Staat er in het testament niets over een vergoeding, dan krijgt de executeur 1% van de waarde van de nalatenschap op het moment van overlijden. Een notaris kan een verklaring van executele afgeven waarmee de executeur kan aantonen dat hij of zij die rol heeft.
Heeft de overledene geen executeur aangewezen, dan is dat geen probleem. De wet verplicht niet om er een aan te wijzen. De erfgenamen handelen de erfenis dan zelf af, meestal met hulp van een notaris.
Wat kiest u als erfgenaam?
U heeft drie mogelijkheden. Wat u kiest, is meestal niet meer terug te draaien.
- Zuiver aanvaarden. U neemt alle bezittingen én alle schulden over. Dat kan zelfs stilzwijgend gebeuren, door te handelen alsof de erfenis van u is.
- Beneficiair aanvaarden. U hoeft de schulden niet uit eigen zak te betalen. U legt hiervoor een verklaring af bij de rechtbank en moet vervolgens meestal een wettelijke afwikkeling volgen, met een lijst van bezittingen en schulden. U betaalt griffierecht.
- Verwerpen. U krijgt niets en bent nergens voor aansprakelijk. Uw deel gaat naar de andere erfgenamen. Ook hiervoor legt u een verklaring af bij de rechtbank.
Pas op voor onbedoeld aanvaarden. Waardevolle spullen meenemen, schuldeisers betalen of geld opnemen van een gezamenlijke rekening kan gelden als het zuiver aanvaarden van de erfenis, ook als u dat niet zo bedoelde. Weet u niet zeker of er schulden zijn? Wacht dan met zulke stappen en vraag eerst advies aan een notaris.
Is er een minderjarige erfgenaam? Dan kan alleen beneficiair worden aanvaard of verworpen. Verwerpen vraagt dan toestemming van de kantonrechter.
Termijnen om te kennen
- Keuze aanvaarden of verwerpen. Er is geen vaste wettelijke termijn, maar in de praktijk beslissen de meeste erfgenamen binnen drie maanden. Een schuldeiser kan de rechter vragen een termijn te stellen. Laat u die verlopen, dan geldt de erfenis als zuiver aanvaard.
- Schuldeisers. Zij kunnen pas drie maanden na het overlijden een vordering indienen.
- Aangifte erfbelasting. Binnen acht maanden na het overlijden. Dient u binnen vijf maanden in, dan voorkomt u heffingsrente bij een late betaling. De Belastingdienst heeft daarna drie maanden om de aanslag op te leggen.
- Partner en wettelijke verdeling. Een partner kan binnen drie maanden afzien van de wettelijke verdeling via een notariële akte.
- Legitieme portie. Een kind dat de legitieme portie wil opeisen, moet dat binnen vijf jaar na het overlijden doen.
- Voertuig. Binnen vijf weken op een nieuwe naam.
Stap voor stap
- Bank informeren. De rekeningen worden dan geblokkeerd.
- Kijk of er een testament is. Dat vraagt u op via het Centraal Testamentenregister. Zie onze gids Wat te regelen na een overlijden.
- Bereken de waarde van de nalatenschap. Wat de overledene bezat, min zijn of haar schulden, op het moment van overlijden.
- Zoek de schulden op. Vraag het na bij de bank, kijk in de BKR-registratie en bij openstaande rekeningen.
- Los schulden af. Verkoop zo nodig bezittingen, en verdeel wat overblijft, te beginnen met de spullen.
- Bewaar alle rekeningen rond de uitvaart en de afwikkeling. Sommige kosten zijn aftrekbaar van de erfbelasting.
- Meld het overlijden bij pensioenfondsen, verzekeraars en de werkgever.
Banken en andere partijen willen vaak een verklaring van erfrecht. Die maakt een notaris op. Daarin staat wie de erfgenamen zijn, voor welk deel, en wie eventueel executeur is.
Hoe Grownafter hierbij helpt
Een erfenis afhandelen gaat makkelijker als alles te vinden is. Wie in Grownafter zijn documenten, polissen, contactpersonen en instructies bewaart, geeft de executeur en erfgenamen een kant-en-klaar overzicht: waar het testament ligt, bij welke bank en verzekeraar de overledene klant was, en wie er gebeld moet worden. U kiest zelf wie er bij mag en welke onderdelen die persoon ziet.
Checklist voor erfgenamen
- Doe niets met bezittingen of rekeningen voordat u weet hoe de erfenis ervoor staat.
- Vraag of er een testament en een executeur zijn.
- Maak een overzicht van bezittingen en schulden.
- Beslis binnen ongeveer drie maanden: zuiver, beneficiair of verwerpen.
- Houd de termijn van acht maanden voor de aangifte erfbelasting in de gaten.
- Bewaar alle rekeningen.
Deze gids is algemene informatie en geen juridisch advies. Over uw eigen situatie, bijvoorbeeld bij mogelijke schulden of een afwijkend testament, adviseert een notaris u.